Z inicjatywy przedwojennych działaczy Obozu Narodowo-Radykalnego „ABC”, skupionych w tzw. Grupie Szańca, w październiku 1939 roku powstała jedna z najbardziej ideowych i konsekwentnych w swych dążeniach organizacja niepodległościowa okresu II wojny światowej - Organizacja Wojskowa Związek Jaszczurczy. Jej nazwa zresztą nie była przypadkowa i nawiązywała do historycznego Związku Jaszczurczego, zorganizowanego przez szlachtę i mieszczan pruskich i pomorskich pod koniec XIV w. do walki z Zakonem Krzyżackim.
Związek Jaszczurczy skupiał ludzi najbardziej ideowych, oddanych koncepcji budowy Wielkiej Polski. Poza walką z okupantami, niemieckim i sowieckim, za główne swoje cele organizacja obrała znaczne poszerzenie kosztem pokonanych Niemiec, granic zachodnich, aż po linie Odry i Nysy Łużyckiej wraz z Prusami Wschodnimi. Granica wschodnia miała pozostać nienaruszona. Zdając sobie sprawę z dywersyjnej działalności mniejszości niemieckiej, organizacja postulowała także całkowite jej wysiedlenie poza granice Polski. Dużo uwagi członkowie ZJ poświęcali również kwestii przyszłego, odbudowanego państwa Polskiego które już jako niepodległe i wolne powinno mieć jak najlepsze perspektywy rozwoju materialnego i duchowego co gwarantowało właśnie poszerzenie granic oraz powszechna (kontr)rewolucja narodowa oparta na religii katolickiej.
Związek Jaszczurczy podczas swojej działalności zorganizował bardzo szeroką działalność wywiadowczą, zwłaszcza w zakresie wojskowym, komunikacyjnym i przemysłowym. Siatka wywiadowcza obejmowała swoim zasięgiem cały obszar III Rzeszy oraz tereny przez nią okupowane. Do osiągnięć wywiadu zalicza się m.in. zdobycie informacji związanych z agresją Niemiec na Grecję, zdobycie daty zamierzonego ataku Afrika Korps na Aleksandrię, zlokalizowanie pobytu pancernika "Tirpitz" w jednym z fiordów norweskich, zlokalizowanie na Pomorzu Zachodnim tajnego ośrodka zajmującego się badaniami nad pociskami rakietowymi. Wywiadowcza aktywność ZJ spowodowała kontrakcję ze strony Niemców, którzy jeszcze w 1940 utworzyli w ramach Gestapo tzw. "Sonderkommando Z.J.". Jego działalność doprowadziła w 1942 do znacznego osłabienia siatki wywiadowczej ZJ na ziemiach zachodnich Polski i na terenie Niemiec. W procesie, który odbył się w Berlinie, 31 osób ze ścisłego kierownictwa zostało skazanych na śmierć. Pomimo tego wywiad ZJ nadal działał, choć w zmniejszonej skali, przekazując poprzez AK do Londynu wiele cennych wiadomości.
W bieżącej polityce, działacze Grupy Szańca kwestionowali prawo którejkolwiek z organizacji konspiracyjnych do wyłącznego reprezentowania spraw wojskowych w okupowanym kraju. Z tego względu ZJ uznawał władze RP na uchodźstwie, ale znajdował się w opozycji do Delegatury Rządu RP na Kraj i ZWZ-AK.
W 1942 roku ZJ liczył ok. 50 tys. członków dysponując znacznymi siłami, szczególnie w Warszawie oraz na Kielecczyźnie i Lubelszczyźnie.
20 września 1942 Związek Jaszczurczy w porozumieniu z Narodową Organizacją Wojskową i mniejszymi ugrupowaniami narodowymi, utworzył Narodowe Siły Zbrojne, przenosząc swoje idee i cele w działalność nowej jeszcze większej organizacji.
Dodaj do ulubionych | 
Ustaw jako startową
Z inicjatywy przedwojennych działaczy Obozu Narodowo-Radykalnego „ABC”, skupionych w tzw. Grupie Szańca, w październiku 1939 roku powstała jedna z najbardziej ideowych i konsekwentnych w swych dążeniach organizacja niepodległościowa okresu II wojny światowej - Organizacja Wojskowa Związek Jaszczurczy. Jej nazwa zresztą nie była przypadkowa i nawiązywała do historycznego Związku Jaszczurczego, zorganizowanego przez szlachtę i mieszczan pruskich i pomorskich pod koniec XIV w. do walki z Zakonem Krzyżackim.
